وقتی بچه ها درباره حملات تروریستی می پرسند چگونه پاسخ دهیم؟

وقتی بچه ها درباره حملات تروریستی می پرسند چگونه پاسخ دهیم

به گفته یکی از فعالان حوزه کودکان, بحث درباره چگونگی مواجهه با کودکان زمان حملات تروریستی یکی از زیرشاخه های روانشناسی اجتماعی است که مشخصا به سواد رسانه ای مربوط است مسأله اصلی این است که مواجهه مستقیم یا غیرمستقیم, با واسطه یا بی واسطه کودکان با رسانه ها باید چگونه صورت گیرد چه اخباری را به بچه ها بدهند یا اخبار را چگونه مناسب شرایط تربیتی کنند همچنین اگر قرار است اخبار به شکل بی واسطه به کودکان منتقل شود, چطور رسانه ای داشته باشیم و این حوادث را تبدیل به متنی کنیم که کودکان نسبت به آن واکنش اضطرابی کمتری داشته باشند
سلامت نیوز وقتی بچه ها درباره حملات تروریستی می پرسند

زائران حرم امام رضا بودیم. دستم در دست مامان. هنوز تصویر چادر گل دارش در یادم است که دستم را می کشید تا زودتر راهی ایستگاه قطار شویم. هنوز یادم است که دوساعتی از مشهد فاصله نگرفته بودیم که خبر آمد و گفتند حرم منفجر شده. تصویرش هنوز و بعد از ٢٢ سال زنده است. وقتی همه فامیل منتظرمان بودند که سالم برگردیم و بعد هم تلویزیون پر شد از خبر.



حالا ٢٢سال از آن تصویر گذشته. تصویری که زنده تر از هر تصویر دیگر از آن سا ل هاست و خبری که همه ناگزیر از شنیدش بودند حتی بچه ای ۶ساله. چند روزی خبرش آمد و بعد هم لابه لای باقی اخبار رفت تا همین چند روز قبل که خبر انفجار آمد و خانم همسایه گفت پسر ٧ساله اش غروب چهارشنبه از جلوی تلویزیون بلند نمی شده تا بداند چه خبر شده، انگار آن روزها زنده شد. سعید مدام از مادرش می پرسیده مردان تفنگ به دست چه شکلی هستند. «از مدرسه که اومد فهمید چی شده. از خواهرهاش شنید. دخترهام دانشجوان و اون ها هم ترسیده بودن. اما حال سعید فرق داشت» بعد هم منتظر ماند تا پدرش بیاید و از او بپرسد چرا این مردان آدم کشته اند؟



حالا نگرانی مادر سعید از مدرسه و عکس هایی است که ممکن است در تلفن همراه هم کلاسی هایش ببیند. عکس هایی از انفجار، زمان ورود تروریست ها و بدتر از همه آنها عکسی از آنها که به صورت انتحاری خودشان را منفجر کرده اند و هزاران بار در شبکه های اجتماعی گشته «برای سعید گوشی تلفن نگرفتیم برای این که دوست نداشتیم هر چیزی را ببیند، اما دوستانش در مدرسه تلفن همراه دارند و حتما در روزهای بعد باید منتظر سوال های مختلفش درباره تروریست ها باشیم.» سوالاتی که مریم نمی داند چطور باید به برخی از آنها جواب دهد یا حتی سوالاتی که ممکن است سعید هرگز از پدر و مادرش نپرسد و در ناخودآگاهش بماند. همان سوالاتی که مریم را بیشتر نگران می کند. نگرانی ای که برای محمود کمتر است. پدر پسری ١١ساله که بعد از وقوع حادثه با پدرش تماس گرفته و گفته سمت مجلس نرو «ماهان زنگ زد و گفت کجایی بابا؟ سمت مجلس نری. گفتم چرا. انگار که فکر کنه من اطلاع ندارم یا نمی خواست من رو نگران کنه، گفت هیچی همین طوری.»


محمود می گوید ماهان گوشی تلفن همراه دارد و از هر خبری همزمان با آنها مطلع است. هر عکس و فیلمی را می بیند. «انگار ترسی در درونش وجود داره که هر چیزی رو اغراق شده تصویر می کنه. مثلا فکر می کنه همه جای شهر ناامنه و برای رفتن به هرکجا ترس داره» ماهان هم مثل سعید به دنبال دلیل کشتن آدم هاست و محمود می گوید هنوز سوال خاصی درباره تروریست های حادثه اخیر نپرسیده. هرچند ماهان یکی از سوالات اساسی از پدرش درباره جنگ ٨ساله ایران بوده. این که چطور یک کشور می تواند به کشور دیگر حمله کند و آدم ها همدیگر را از بین ببرند. «با وجود تمام این موارد باید به بچه ها حقیقت رو گفت. تنها چیزی که می تونه به آینده و ذهن اونها آسیب بزنه دروغ گفتنه. با بچه هایی که به اطلاعات به این راحتی دسترسی دارند باید صحبت کرد. با حرف زدن می شه میزان لطمه را کاهش داد.»




از حوادث تروریستی صحبت نکردم




فاطمه که دختری ۵ساله دارد می گوید در این مدت به هیچ وجه در حضور کودکش از حوادث تروریستی صحبت نکرده و او را در معرض این اخبار قرار نداده است. «تمام مدت اخبار را از طریق اینترنت دنبال کردم و به دیگران هم تذکر دادم در حضور فرزندم تلویزیون روشن نکنند. اما به این فکر کردم که اگر درباره این مسائل بپرسد به او درباره این بگویم که آدم ها می توانند کار خوب یا کار بد را انتخاب کنند. یا اگر ترسید بگویم که پلیس از ما مراقبت می کند. بچه ها در این سن با توضیحات کلی قانع می شوند.»


او می گوید تصوری که کودکش از جنگ دارد به بعضی انیمیشن ها برمی گردد: «تصویری که از جنگ دارد از دست دادن پدرش است که متاسفانه از دیدن بعضی انیمیشن ها یاد گرفته است.»


رقیه می گوید به توصیه یکی از گروه های اجتماعی که گفته بود جلوی بچه ها درباره این مسأله حرف نزنیم، ما هم رعایت کردیم. «اما دخترم که بزرگتر است خودش از تلویزیون دیده بود. پسرم هم وقتی خانه خواهرم بودیم از زبان او شنید. پرسید چرا این کار را می کنند و مردم را می کشند و گفتم چون می خواهند مردم را بترسانند و بگویند هرکاری که ما می گوییم انجام بدهید. بعد شنیدم که به پسرعمه اش می گفت می خواهم تفنگم را ببرم و نابودشان کنم. از دوست های شان هم شنیده بودند که نباید برویم بیرون و مراقب باشید. حرف عملیات انتحاری هم که شد، پسرم پرسید اینها چرا کاری می کنند که خودشان هم کشته شوند و گفتم به اینها این طوری یاد داده اند که اگر کشته می شوند وارد بهشت می شوند و برای همین این کار را می کنند و مردم بی گناه را می کشند، اما اشتباه است.»




اخبار را کنترل کنید




به گفته یکی از فعالان حوزه کودکان، بحث درباره چگونگی مواجهه با کودکان زمان حملات تروریستی یکی از زیرشاخه های روانشناسی اجتماعی است که مشخصا به سواد رسانه ای مربوط است: «مسأله اصلی این است که مواجهه مستقیم یا غیرمستقیم، با واسطه یا بی واسطه کودکان با رسانه ها باید چگونه صورت گیرد. چه اخباری را به بچه ها بدهند یا اخبار را چگونه مناسب شرایط تربیتی کنند. همچنین اگر قرار است اخبار به شکل بی واسطه به کودکان منتقل شود، چطور رسانه ای داشته باشیم و این حوادث را تبدیل به متنی کنیم که کودکان نسبت به آن واکنش اضطرابی کمتری داشته باشند.»


رضا عبدی می گوید کودکان در چنین حوادثی قربانیان اولیه هستند، زیرا فراموش می شوند: «در حملات تروریستی یا جنگ و همچنین زلزله و سیل که افکار عمومی ملتهب می شوند کودکان فراموش می شوند. اگر قربانیان این حوادث کودکان باشند، شرایط برای کودکان دیگر که در معرض این اخبار هستند وخیم تر می شود، زیرا کودک خود را جای کودک قربانی می گذارد و برایش مهم نیست کودک قربانی اهل کجاست. در بحران های اجتماعی این مواجهه تبدیل به اضطراب پس از حادثه می شود که یک اختلال روانشناختی است.» به گفته او طبق تحقیقات دانشمندان بریتانیایی، کودکان تا یک سال بعد از بروز حادثه درگیر آن هستند.


نخستین مسأله ای که باید به آن توجه کرد کنترل اخباری است که به گوش کودکان می رسد: «هم باید از رسانه ها در حضور کودکان کنترل شده استفاده کرد و هم در جمع های خانوادگی و مهمانی های فامیلی اجازه ندهیم بحث و تحلیل های گروهی پیرامون شایعات شکل بگیرد.» بحث دیگر این است که بچه ها را آماده کنیم که وقتی از طریق رسانه ها یا افکار عمومی با اخبار فاجعه مواجه می شوند، چگونه برخورد کنند. این مسأله به خصوص در مورد نوجوانان که امکان کنترل اخباری که به گوش شان می رسد، کمتر است، مهم تر است.




بحث را به صلح طلبی بکشانیم




سردبیر سایت کودکان و نوجوانان الفبا هم می گوید: «به صورت مشخص باید با نوجوانان گفت وگو کنیم تا به آنها اجازه تخیل یا شبیه سازی ندهیم، یعنی بین افکاری که واقعیت دارند یا آنها که شایعه هستند یا در گروه های شبکه های مجازی ردوبدل می شوند، تفکیک ایجاد کنیم. در این گفت وگو باید به سوال های ذهنی شان پاسخ دهیم. نوجوانان به دلیل بازی های یارانه ای زمینه ذهنی خشونت ورزی و بمب گذاری و جنگ های شهری را تجربه کرده اند. آنها تجربه بازی ها را در حوادث تروریستی ترسیم می کنند و برای شان دیوار واقعیت و مجاز برداشته می شود. گروه های تروریستی مثل داعش هم از این ویژگی سوءاستفاده کرده و نوجوانان را به خود جذب می کنند، زیرا این نوع بازی ها قبح خشونت را می ریزند.


شیوه نمایش اخبار یا ویدیو هایی که این گروه تروریستی می سازد، شبیه بازی های رایانه ای است و باعث می شوند نوجوان ها واقعیت و مجاز را از هم تفکیک نکنند. اگر با نوجوانان وارد گفت وگو نشویم، تجربه واقعی این حوادث خیلی راحت تبدیل به بحران روانشناختی می شوند. در یکی دو سال اخیر خیلی اتفاق می افتاد که نوجوانی به دلیل دیدن فیلم یا بازی خودکشی کرده باشد. یا یک نوجوان در مدرسه ای خودکشی کند و همکلاسی های دیگر هم همین کار را تکرار کنند. نقش ما در همه این وقایع، هدایت نوجوان ها به سمت واقعیت است.»


تناقضی که همیشه وجود دارد، این است که تا چه حد می توانیم و باید از انتشار این خبرها با جزییات جلوگیری کنیم: «در شرایطی که جامعه ملتهب است شاید فیلترکردن به سادگی ممکن نباشد. همان لحظه که خبر اتفاق افتاده، تصاویر از رسانه های مختلف پخش می شوند و تاثیر آن بر گروه بی پناه تر و مظلوم تر یعنی کودکان و نوجوانان بیشتر است. در کشورهایی که به این مسأله توجه ویژه دارند، اخبار فاجعه را فقط رسانه های رسمی و با تصاویر آرشیوی یا کمترین تصاویر منتشر می کنند.»

0

دیدگاهتان را بنویسید

*

code

error: Content is protected !!